...Tiền tài, nhà cửa, danh vọng đều
sớm bỏ rơi ông, chỉ còn lại bà vợ Cả là
lẽo đẽo theo ông đến cuối cuộc đời,
đến mãi tận bên kia thế giới, theo ông
sang tới những kiếp khác trong tương
lai. Bà vợ đó tượng trưng cho dòng
Nghiệp. Chuyện kể rằng, có một ông trưởng
giả kia, sinh thời có bốn bà vợ.
Bà vợ Cả vốn được cha mẹ đôi bên
hứa hẹn với nhau từ khi cả hai đứa
nhỏ đều chưa ra đời. Sau này cả hai
lớn lên, khi cha mẹ đôi bên tổ chức
đám cưới cho đôi trẻ, cả hai đều chưa
biết mặt nhau, cho nên đôi vợ chồng
trẻ sống chung mà không có sự cảm
thông, hiểu biết về nhau, chỉ như hai
cái bóng bên nhau qua ngày, người
chồng không thèm biết đến sự có
mặt của người vợ lặng lẽ đi bên cuộc
đời mình, như một vật phụ thuộc
trong sự âm u tối tăm của căn nhà cổ.
Rồi người chồng ra ngoài đời làm ăn
buôn bán dần dần khấm khá, ông ta
bèn cưới thêm một bà vợ nữa. Từ khi
có bà Hai, trong nhà luôn luôn vui vẻ
với tiếng cười rộn rã, "rủng rẻng" của
bà. Ông trò truyện, đùa giỡn, tối ngày
cùng với bà Hai đầu gối tay ấp, tưởng
như mối tình gắn bó keo sơn không
có gì lay chuyển nổi.
Thế nhưng, lòng ham muốn của con
người cũng giống như câu chuyện bó
cỏ mà người xà ích dùng để dụ con
ngựa vươn cổ vói về phía trước, mà
không bao giờ đạt được tới đích, ông
trưởng giả tối ngày đếm tiền nghe
tiếng "rủng rẻng" mãi cũng thấy chán,
bèn quyết định cưới thêm bà vợ nữa
cho nhà cửa sầm uất vui vẻ. Thế là bà
Hai đành phải chia sẻ tình yêu để ông
chồng mời bà Ba "uy nghi" về nhà.
Có bà Ba rồi ông mới thấy nếu chỉ
quanh quẩn trong nhà thì cũng không
có gì là thú vị, chẳng ai biết đến sự
giầu có sang trọng của ông, cho nên
ông quyết định cưới thêm một bà vợ
thứ Tư, một bà "rất sang", mọi người
trông thấy là tấm tắc ngợi khen sự
cao sang của gia đình ông.
Ngủ quên trên danh vọng, vinh hoa
phú quý tràn ngập, với tài kinh doanh
và sự lạnh lùng tàn nhẫn trong thương
trường, tiền bạc cuồn cuộn vào nhà
ông như thác đổ, ông say sưa trên
men chiến thắng với danh hiệu Anh
Hai Chi Tiền trong những cuộc vui trà
đình tửu quán. Từ trên đỉnh cao của
danh vọng và quyền thế, ông quên
hẳn mặt trái của xã hội, cái mặt dàn
trải đầy dẫy những hoàn cảnh khổ đau
đói khát, cơm không có mà ăn, co ro
trong manh áo rách cho qua đêm
Đông rét mướt.
Rồi một ngày kia, ông ngã bệnh. Cái
tâm hồn cạn tầu ráo máng ẩn trong
cái cơ thể bệnh hoạn dầm dề, kết quả
tàn khốc của những cuộc vui suốt
sáng, trận cười thâu đêm, đã mau
chóng đưa ông tới ngưỡng cửa của Tử
Thần.
Trong giờ phút thiêng liêng, gần đất
xa trời, ông quyến luyến nhìn bà vợ
thứ tư, tha thiết hỏi:
- Ta sắp chết rồi, em là người ta
thương yêu nhất, em có đi theo ta
không?
Bà Tư nức nở:
- Em thương chàng lắm, nhưng em
không thể đi theo chàng sang bên kia
thế giới, mà chỉ có thể theo chàng
đến mộ mà thôi.
Quay qua bà Ba, ông hỏi:
- Còn em thì sao? Ta rước em về đã
lâu, ngày ngày đều chiêm ngưỡng,
chăm sóc, o bế, tô điểm cho em đẹp
đẽ với đời. Nay ta ra đi, em có đi theo
ta không?
Bà Ba nghẹn ngào:
- Em không thể chết theo chàng,
nhưng em sẽ tiễn chàng tới tận góc
phố, cho đến khi quan tài của chàng
khuất bóng.
Thất vọng, ông thở dài hỏi bà Hai:
- Vợ chồng đầu gối tay ấp hàng bao
nhiêu năm rồi, ngày đêm ta trân quý
em, ta cất giữ em kỹ lưỡng, nay em có
đi theo ta không?
Bà Hai mếu máo:
- Em sẽ tiễn chàng tới cửa, khi không
còn trông thấy quan tài chàng nữa thì
cũng là lúc mà chúng ta vĩnh biệt
nhau.
Ông trưởng giả nhắm mắt trong sự
buồn rầu, đau khổ. Một lúc sau, ông
mở mắt nhìn về phía chân giường, nơi
bà vợ Cả vừa già vừa xấu của ông
đang sụt sịt, hỏi cho có lệ:
- Còn bà, chắc bà oán tôi bỏ bê bà
lắm, đâu thèm nghĩ tới chuyện đi
theo tôi bước vào cõi chết?
Nhưng thật là bất ngờ, bà vợ Cả bị bỏ
rơi của ông cất giọng bình thản:
- Em đã cùng với chàng bước vào
cuộc đời này từ khi chúng ta còn
trong bụng mẹ, em sẽ đi theo chàng
sang bên kia thế giới, tới tận những
cuộc đời tiếp theo của chàng, mãi
mãi, cho tới khi nào chàng tu hành
thanh tịnh hóa được Bản Tâm, giải
thoát khỏi sinh tử luân hồi, thì sự liên
hệ của đôi ta mới chấm dứt.
Trong câu chuyện ẩn dụ này, bà vợ
thứ Tư là Danh vọng. Đối với nhiều
người, cái Danh quan trọng nhất. Cả
một cuộc đời bận bịu làm ăn, khi có
tiền, dù là có nhiều tới đâu, người ta
vẫn thấy là không đủ, phải có Danh.
Người ta cũng có thể dùng cả cuộc
đời để cầu Danh, dùng cả vốn liếng
tiền bạc để mua Danh. Ngay đến một
anh du đãng, cũng sẵn sàng phanh
ngực ra lãnh viên đạn, để giữ được cái
danh là "kẻ anh hùng không sợ chết".
Nhưng cái Danh chỉ theo con người
tới huyệt mộ, người quá vãng được
thân bằng quyến thuộc đọc cho một
bài diễn văn ca ngợi những danh vọng
tiếng tăm mà họ đạt được trong cuộc
đời, đôi khi cũng tâng bốc quá lên để
trả nợ hoặc lấy cảm tình với tang gia.
Rồi thì những nắm đất thi nhau bay
xuống huyệt mộ, xóa dần hình bóng
chiếc quan tài lộng lẫy bằng gỗ quý,
thế là hết. Người chết chẳng còn
được hưởng điều thiết thực gì.
Bà vợ thứ Ba là cái nhà. Cái nhà được
ông chủ o bế sơn quét, tu bổ trồng
trọt dàn hoa, cây cảnh, tường cao,
cổng lớn, cho thật uy nghi hùng vĩ, ai
đi qua cũng tấm tắc khen ngợi. Thế
nhưng khi quan tài ông quẹo vào góc
phố thì cũng là lúc ông và cái nhà
vĩnh viễn xa nhau. Bà vợ thứ Hai là tiền bạc. Suốt một
đời bươi chải, tiếng rủng rẻng của
những đồng tiền từ tay ông trôi vào
ngăn tủ, rộn rã tưng bừng, nay chỉ
cùng ông nhìn thấy nhau trước khi
quan tài của ông ra tới cửa mà thôi.
Khi đám tang khuất sau cánh cửa là
ông và tủ tiền đã ngàn đời xa cách
nhau rồi.
Tiền tài, nhà cửa, danh vọng đều sớm
bỏ rơi ông, chỉ còn lại bà vợ Cả là lẽo
đẽo theo ông đến cuối cuộc đời, đến
mãi tận bên kia thế giới, theo ông
sang tới những kiếp khác trong tương
lai. Bà vợ đó tượng trưng cho dòng
Nghiệp.
Vậy Nghiệp là gì?
Cổ nhân thường nói rằng mỗi người
đều có "Quỷ Thần hai vai" để chứng
giám, ghi vào sổ Thiện Ác mọi hành
động tốt hoặc xấu mà người ta đã làm
trong cuộc đời, để đến ngày người ấy
chết thì sẽ bị Diêm Vương chiếu theo
sổ Thiện Ác này mà xét xử, nếu khi
sống họ làm nhiều việc tốt thì cho họ
lên Thiên Đình hưởng phước báo
hoặc làm nhiều việc ác thì đày họ vào
Địa Ngục để chịu tội báo.
Nhà Phật không quan niệm về một vị
"Quỷ Thần hai vai", nhưng cho rằng
mỗi con người đều không chỉ sống có
một đời, mà khởi đầu dòng đời bằng
"một niệm vô minh bất giác", rồi từ
đó trôi lăn trong một chuỗi dài những
sự sinh tử triền miên, gọi là dòng đời,
theo Hành nghiệp, tạo Nhân rồi thọ
Quả báo. Trong chuỗi dài những cuộc
tử sinh miên viễn đó, mọi hành vi của
đương sự đều từ Thân, Miệng và Ý
phát sinh ra, gọi là Thân Nghiệp, Khẩu
Nghiệp và Ý Nghiệp, và đều được tàng
trữ trong một cái kho vô hình gọi là
Tàng Thức, có thể tạm ví như lớp...